नेपालको शेयर बजारमा IPO र FPO के हो?
नेपालको शेयर बजारमा प्रवेश गर्न चाहने लगानीकर्ताहरूका लागि IPO र FPO दुईवटा अत्यन्तै महत्त्वपूर्ण माध्यम हुन्। विशेषगरी beginner लगानीकर्ताहरूले यी दुई शब्द धेरै सुन्छन्, तर स्पष्ट बुझाइ नहुँदा अन्योलमा पर्न सक्छन्।
यस लेखमा IPO र FPO बारे सरल नेपाली भाषामा पूर्ण जानकारी दिइएको छ।
१. IPO (Initial Public Offering) भनेको के हो?
IPO लाई नेपालीमा “प्राथमिक सार्वजनिक निष्कासन” भनिन्छ।
जब कुनै प्राइभेट कम्पनीले पहिलो पटक सर्वसाधारणका लागि शेयर जारी गरेर पूँजी संकलन गर्छ, त्यस प्रक्रियालाई IPO भनिन्छ।
IPO का मुख्य विशेषताहरू:
- नयाँ वा पहिलो पटक शेयर बजारमा प्रवेश गर्न लागेको कम्पनीले निष्कासन गर्छ
- नेपालमा प्रायः IPO को अंकित मूल्य रु. १०० हुन्छ
- नेपालमा प्रिमियम र बुक बिल्डिङ विधिबाट आउने IPO बाहेक अन्य सबै IPO हरूको अंकित मूल्य १०० रुपैयाँ नै हुन्छ।
- तुलनात्मक रूपमा कम जोखिमपूर्ण मानिन्छ
- बजारमा सूचीकृत भएपछि मूल्य बढ्ने सम्भावना हुन्छ
👉 त्यसैले IPO beginner लगानीकर्ताहरूका लागि उपयुक्त मानिन्छ।
२. FPO (Further Public Offering) भनेको के हो?
पहिले नै शेयर बजारमा सूचीकृत भइसकेको कम्पनीले थप शेयर सर्वसाधारणका लागि जारी गर्छ भने त्यसलाई FPO भनिन्छ।
FPO का मुख्य विशेषताहरू:
- कम्पनीलाई थप पूँजी आवश्यक परेमा निष्कासन गरिन्छ
- मूल्य IPO जस्तो रु. १०० मात्र हुँदैन
- कम्पनीको जगेडा कोष, वित्तीय अवस्था र बजार मूल्य अनुसार
प्रिमियम (थप शुल्क) जोडिन्छ
👉 त्यसैले FPO सामान्यतया IPO भन्दा महँगो हुन्छ।
३. IPO / FPO का लागि आवश्यक कागजात
नेपालमा IPO वा FPO भर्नका लागि तपाईंसँग यी कुराहरू अनिवार्य हुनुपर्छ:
- बैंक खाता – कुनै पनि वाणिज्य वा विकास बैंकमा
- हितग्राही खाता (Demat Account) – शेयर राख्नका लागि
- CRN नम्बर – बैंकले Demat सँग लिङ्क गरेपछि दिने कोड
- MeroShare खाता – अनलाइनबाट आवेदन दिन प्रयोग हुने प्लेटफर्म
४. IPO / FPO कसरी आवेदन दिने? (Step-by-Step)
- MeroShare वेबसाइट वा एपमा लगइन गर्नुहोस्
- My ASBA सेक्सनमा जानुहोस्
- Current Issue मा क्लिक गर्नुहोस्
- खुला रहेका IPO/FPO सूचीबाट कम्पनी छान्नुहोस्
- न्यूनतम १० कित्ता शेयर संख्या प्रविष्ट गर्नुहोस्
- बैंक, CRN र PIN हालेर Apply गर्नुहोस्
⚠️ महत्वपूर्ण नोट
नेपालमा लगानीकर्ताको संख्या धेरै भएकाले
अहिले गोलाप्रथा (Lottery System) बाट शेयर बाँडफाँड हुन्छ।
त्यसैले न्यूनतम १० कित्ता का लागि आवेदन दिनु नै व्यवहारिक हुन्छ।
👉 यदि तपाईं IPO, FPO र NEPSE सम्बन्धी सरल जानकारी चाहनुहुन्छ भने, हाम्रो वेबसाइट नियमित रूपमा पढिरहनुहोस्।