नेपालको शेयर बजारको दोस्रो बजार (Secondary Market) मा प्रवेश गर्न र सही कम्पनी छनोट गर्न केही आधारभूत प्रक्रिया र रणनीति बुझ्न जरुरी हुन्छ। यो लेखमा TMS खोल्ने देखि लिएर कम्पनी छनोट गर्ने आधार सम्म सबै कुरा सरल भाषामा राखिएको छ।
१) दोस्रो बजारमा कसरी छिर्ने? (Step-by-Step)
यदि तपाईंले IPO भर्नका लागि Demat Account र MeroShare बनाइसक्नुभएको छ भने, तपाईं दोस्रो बजारका लागि आधा तयार हुनुहुन्छ। बाँकी प्रक्रिया यस्तो छ:
✅ १.१ ब्रोकर खाता (Trading Account) खोल्ने
सेयर किनबेच गर्नका लागि Broker मा खाता खोल्नुपर्छ। अहिले नेपालमा १००+ ब्रोकर छन्।
तपाईं ब्रोकरको वेबसाइटमा गएर TMS (Trade Management System) का लागि New Registration गर्न सक्नुहुन्छ।
✅ १.२ KYC अपडेट गर्ने
खाता खोल्दा आफ्नो:
- नागरिकता
- फोटो
- बैंक विवरण (Bank Account)
स्क्यान गरेर अपलोड गर्नुपर्छ।
✅ १.३ TMS Login प्राप्त गर्ने
ब्रोकरले तपाईंको विवरण रुजु गरेपछि तपाईंको इमेलमा:
- Client Code
- TMS Username/Password
आउँछ।
✅ १.४ Collateral लोड गर्ने
सेयर किन्नुअघि TMS मा केही रकम Collateral राख्नुपर्छ।
Collateral ConnectIPS वा बैंकमार्फत लोड गर्न सकिन्छ।
सामान्यतया Collateral को ४ गुणासम्म सेयर किन्न पाइने व्यवस्था हुन्छ (ब्रोकर/नियम अनुसार फरक पर्न सक्छ)।
✅१.५ सेयर किनबेच (Buy/Sell) गर्ने
TMS लगइन गरेर Order Management मा गई:
- कम्पनी छान्ने
- कित्ता (Quantity) राख्ने
- मूल्य (Price) राख्ने
र Buy/Sell गर्न सकिन्छ।
२) सही कम्पनी कसरी छान्ने?
हल्लाको पछि लागेर सेयर किन्नुभन्दा कम्पनीको अवस्था हेरेर लगानी गर्नु सुरक्षित हुन्छ। यसका लागि मुख्यतः ३ वटा कुरा हेर्न सकिन्छ।
२.१ वित्तीय अवस्था (Fundamental Analysis)
✅ EPS (Earnings Per Share)
कम्पनीले प्रति सेयर कति कमाउँछ?
EPS राम्रो र स्थिर भएको कम्पनीलाई बलियो मानिन्छ।
सामान्यतया EPS १० भन्दा माथि भएको कम्पनी राम्रो मानिन्छ। तर अझ सुरक्षित लगानीका लागि ३–५ वर्षसम्म EPS स्थिर वा बढ्दो रहेको कम्पनी छनोट गर्नु उपयुक्त हुन्छ।
✅ P/E Ratio (Price to Earnings)
कम्पनीको १ रुपैयाँ कमाइ किन्न तपाईं कति तिर्दै हुनुहुन्छ?
सामान्यतया २० भन्दा कम P/E सस्तो मानिन सक्छ, तर sector अनुसार फरक पर्न सक्छ।
✅ Net Worth (Per Share)
कम्पनीको वास्तविक मूल्य (assets – liabilities) प्रति सेयर कति छ?
धेरैजसो अवस्थामा १०० भन्दा माथि हुनु राम्रो मानिन्छ।
✅ Dividend History
कम्पनीले विगतमा:
- बोनस सेयर (Bonus)
- नगद लाभांश (Cash Dividend)
कति र कति नियमित दिएको छ?
२.२ व्यवस्थापन र भविष्य (Management & Future Growth)
- कम्पनी चलाउने व्यवस्थापन कस्तो छ?
- व्यापार विस्तार हुने सम्भावना कस्तो छ?
उदाहरण: जलविद्युत कम्पनीमा
बिजुली उत्पादन सुरु भयो कि भएन?
व्यावसायिक सञ्चालन (COD) नजिक छ कि छैन?
यी कुरा धेरै महत्त्वपूर्ण हुन्छन्।
२.३ क्षेत्रगत छनोट (Sector Selection)
- जोखिम कम चाहिनेले: Commercial Banks
- मध्यम जोखिम/फाइदा खोज्नेले: Insurance / Hydropower
- Trading mindset भएका: volatility बढी भएका sector मा पनि जान सक्छन् (तर जोखिम उच्च)
३) केही महत्त्वपूर्ण सुझावहरू (Beginner Tips)
✅ सिक्ने प्रयास गर्नुहोस्
Technical chart र डेटा हेर्न:
- NepseAlpha
- ShareSansar
- MeroLagani
जस्ता वेबसाइट/एप प्रयोग गर्न सकिन्छ।
✅ Diversification (विविधीकरण)
सबै पैसा एउटै कम्पनीमा नहाल्नुहोस्।
फरक sector का ३–४ वटा राम्रो कम्पनी मा लगानी बाँड्दा जोखिम घट्छ।
✅ Long-term सोच राख्नुहोस्
छिटो धनी हुने दाउ भन्दा पनि राम्रो र नियमित performance दिने कम्पनीमा दीर्घकालीन लगानी गर्दा जोखिम कम हुन्छ।
निष्कर्ष (Conclusion)
दोस्रो बजारमा प्रवेश गर्न TMS + Collateral मुख्य कुरा हो। तर लगानी सफल बनाउन कम्पनी छनोट अझै महत्वपूर्ण हुन्छ। हल्लाभन्दा पनि Fundamental + sector + future growth हेरेर निर्णय गर्नु राम्रो।
⚠️ नोट (Disclaimer)
सेयर बजार जोखिमपूर्ण हुन्छ। लगानी गर्नुअघि आफैं अध्ययन गर्नुहोस् वा आवश्यक परे वित्तीय सल्लाहकारको परामर्श लिनुहोस्।